اختراع فن چاپ درحقیقت به قرنها پیش از گوتنبرگ، که نامش بهعنوان مخترع چاپ در تاریخ به ثبت رسیده است، برمیگردد. آسوریان چند هزار سال قبل از میلاد بر خشتهایی از گل رس مهر میزدند.
استفاده حروف قابل انتقال نیز میان سالهای 1051 و 1058 در چین آغاز شد. مخترع این حروف فردی به نام پیشنگ بود و حروف هم از گل رس ساخته میشد. حروف دستی و حروف قلعی که پس از آنها به کارآمد، هیچ یک رواجی نیافت؛ برعکس حروف چوبی متداول شد. تا اینکه در سال 1440، گوتنبرگ ظاهراً بدون اطلاع از کار چینیها، حروف قابل انتقال را اختراع کرد و برای هر یک از حروف الفبا یک حرف جداگانه به کار برد. حروف متحرک را چینیها اختراع کردند؛ ولی گوتنبرگ که حرفهاش زرگری بود، آلیاژ مناسب برای ریختهگری حروف را از سرب و آنتی موآن به دست آورد و سپس نسبت هر یک از این دو فلز را بهگونهای انتخاب کرد که حروف بیش از حد سخت و نرم نباشند. وی برای مرکب چاپ هم فرمول مناسبی یافت و خلاصه با رفع موانع و حل مشکلات عمل چاپ را میسر و اجرایی کرد.
تقریباً بیست سال پس از نخستین تلاشهای گوتنبرگش در امر چاپ، این صنعت با استفاده از سطوح برجسته در ونیز، فلورانس، پاریس و لیون در حدی مختصر و محدود رواج یافت؛ اما دستگاه چاپ گوتنبرگ، به علت هزینههای بسیار زیاد فقط برای ثروتمندان قابل دسترسی بود و به همین دلیل تا مدتهای طولانی استقبال چندانی از آن نشد. 300 سال پس از اختراع دستگاه چاپ گوتنبرگ، نمایشنامهنویسی آلمانی به نام آلوئیس زنه فلدر، چاپ سنگی یا لیتوگرافی را درسال 1796 میلادی اختراع کرد.
هر سنگی که متن یا تصویر با این روش روی آن نقش میبست، برای چاپ حدود 750 نسخه عملکرد مطلوب داشت و پس از آن نقش روی سنگ قابل چاپ نبود.اگر چه درباره شروع چاپ سنگی در ایران روایات متعددی وجود دارد، بهنظر میرسد چاپ سنگی را برای نخستینبار میرزا صالح شیرازی در تبریز راهاندازی کرد. میرزا صالح که از سوی دولت ایران برای فراگیری هنرهای جدید به اروپا رفته بود، در بازگشت، یک دستگاه چاپ سنگی با خود به تبریز آورد که آن را در سال 1250 قمری راه انداخت.
چاپخانه سنگی طی مدت کوتاهی در تهران و بعد اصفهان و سپس سایر شهرهای ایران تأسیس شد و بیش از 50 سال تنها روش چاپ در ایران بود و تا اواخر دوره قاجار ، هر چه در ایران چاپ میشد، به روش چاپ سنگی بود. البته هشت سال قبل از ورود چاپ سنگی به ایران چاپ سربی نیز راهاندازی شده بود؛ ولی به علت هزینه و زحمت زیاد آن، پس از ورود چاپ سنگی، کنار گذاشته شد و بعدها در اواخر دوره قاجار دوباره حروف سربی و استفاده از آن رایج شد.
طریقة چاپ سربی روش نسبتاً سادهای بود؛ کاغذ روی صفحهای متشکل از حروف برجسته سربی و آغشته به مرکب فشرده میشد و بر اثر فشار، حروف بر صفحه کاغذ نقش میبست. حروفچینی روزنامه نیز نخست بهصورت دستی انجام میگرفت؛ ولی بعدها این کار با دستگاههایی که معمولترین آنها «لاینو تایپ» بود، صورت پذیرفت. دستگاه حروفچینی خودکاری لاینوتایپ در سال 1886 میلادی ساخته شد. بدین ترتیب سرعت چاپ بهتدریج فزونی یافت. پیشرفت فناوری کمکم باعث شد دستگاه حروفچینی سربی از دور خارج شود و جای خود را به دستگاه الکترونیکی بدهد.
Source: درباره چاپ بیشتر بدانیم
